Editör: Prof.Dr.Necla Özer
Soru :
Uz.Dr. Serkan Ünlü
Cevap: Uz.Dr. Serkan Ünlü
Yardımcı Editör:  Uz. Dr. Ümit Yaşar Sinan

A) Hastaya özgün öneriler;

Hastanın öncelikle kardiyovasküler (KV) olaylar açısından riskinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Hasta diyabetik olduğundan SCORE risk modeline göre en azından yüksek risk sınıfındadır. Erkek olması ve sigara içmesi ise diğer risk faktörleridir. Bu hastanın 10 yıl içerisinde ilk ölümcül KV olay yaşama riski en az %5-10 arasındadır. Hastanın risk değerlendirmesinin tamamlanması için FM yapılmalı, HT, KBH, dislipidemi varlığı gibi ek risk faktörleri incelenmelidir. Hikayede anjina ve senkop özellikle sorgulanmalıdır. Hasta en iyi ihtimalle yüksek risk grubunda bulunduğundan egzersiz öncesi değerlendirilmeli, yüksek fiziksel aktivitede yer alacak hastalar için efor testi yapılmalıdır. Bu tür hastalar orta şiddette fiziksel aktivitelerde yer alacaklarsa efor testi yapılması şart değildir. Herhangi bir kardiyak patolojiden şüphelenildiğinde EKO yapılmalıdır. Herhangi bir kardiyak patoloji saptanmaması durumunda egzersiz için yönlendirilmeli, hatta bu konuda teşvik edilmelidir. Fiziksel aktivite tüm nedenlere bağlı mortalitede ve KV mortalitede azalma ile ilişkilidir. Ancak sedanter yaşamdan, aniden yüksek şiddette fiziksel aktivite yapmaya başlayan ve risk faktörleri bulunan kişilerde egzersiz sırasında KV olay yaşama ihtimali artacağından, hastaya kademeli olarak egzersiz şiddetini artırması gerektiği vurgulanmalıdır. Hastaya fiziksel aktivite olarak haftalık 1000 kcal enerji tüketmesi, her gün/(mümkün olan her gün) 30-60 dk orta yoğunlukta egzersiz ya da orta yoğunlukta haftada 150 dakika egzersiz ya da günlük ek olarak 3000-4000 adım atması önerilebilir. Alternatif olarak şiddetli yoğunlukta haftanın 3 günü aerobik ve ek olarak 2 gün güç-rezistans egzersizi ya da haftada 75 dakika yüksek şiddette egzersiz tavsiye edilebilir. Aerobik egzersizler rezistans egzersizlerine tercih edilmelidir.

B) Genel Öneriler;

Fiziksel aktivite, güç ya da dayanıklılık egzersizi olarak yarışma veya eğlence amaçlı yapılabilir. Fiziksel aktivite şiddetine göre hafif, orta ve yüksek şiddette olmak üzere üç gruba ayrılabilir. Hafif şiddette egzersiz 3 METs altı, orta şiddette egzersiz 3-6 METs arası ve yüksek şiddette egzersiz 6 METs üzeri olarak tanımlandır. Fiziksel aktivite KV olay, inme, tip 2 diyabet osteoporotik kırık, malignite sıklığında azalma sağlamaktadır. Bunların yanı sıra egzersiz KV hastalık risk faktörlerinde iyileşme (kan şekeri regülasyonu, kan basıncında düşme, kilo kaybı, lipid metabolizması üzerinde olumlu etki) tromboz/endotel fonksiyonunda, fibrinoliz/inflamasyon sistemlerinde ve otonom sinir sisteminde ve mental durumda olumlu değişimler sağlar.
Ancak egzersize olan yönelimi engellemeden, aşırı fiziksel aktivite öncesi risk altındaki kişileri bulmak, klinik durumları kontrol altına alınıncaya ya da ortadan kalkıncaya kadar egzersiz programlarından çıkarmak, klinik olarak hastalığı olan kişileri kontrol altında egzersiz programına yönlendirmek, yaş, semptom ve risk faktörleri nedeniyle KV hastalık için yüksek riski bulunan kişileri egzersize doğru dozda başlatmak önem taşımaktadır.
Kişilerin egzersiz öncesinde değerlendirilmesinde basit anketler kullanılabilir. En sık kullanılan ölçek, ESC tarafından da önerilen Kanada Egzersiz Fizyolojisi Derneğinin anketidir. Fiziksel aktivite ısınma, kondisyon, soğuma ve germe/esneme fazlarından oluşmalıdır. Sedanter yaşayan erişkinler egzersize yavaşça başlamalıdır. Bu süre günlük 10 dakika altında bile tutulabilir. Sonrasında sıklık, süre ve zorluk derecesi kademeli olarak artırılabilir. Egzersiz sırasında KV olay yaşama riski oldukça düşük olup, hafif ve orta şiddetli fiziksel aktivite sırasında çok daha az izlenir. Bu yüzden hastalığı olmayan ve orta şiddetli egzersiz yapmak isteyen yetişkinlerde ek değerlendirmeye gerek yoktur. Ancak daha şiddetli fiziksel aktivitelerde (yarışma, fitnes programı, amatör sporlar) risk değerlendirmesi kişiye özgü olarak yapılmalıdır. KV hastalığı bulunan sedanter yaşayan erişkinlerde orta ve yüksek şiddetli egzersiz öncesi değerlendirme yapılması uygundur. Bu değerlendirmelerden elde edilecek verilerle uygun ve kişiye özgü egzersiz reçetesi hazırlanabilir.

 

Yardımcı Editör Notu:

Hasta SCORE risk sınıflamasına göre yüksek riskli olsa da aktif yakınması yoktur. Hastanın FM’si yapılmalı ve istirahat EKG’si değerlendirilmelidir. Bunlarda bir özellik saptanmazsa aktif spor yapmasına engel bir durum yoktur. Egzersiz ve yaşam tarzı değişiklikleri hem diyabet hem de kardiyovasküler hastalıkların primer ve sekonder korumasında önemlidir.

Bölüm Editörü Notu:
Ek öneri yoktur.

Anahtar Kelimeler: