Editör: Prof. Dr. Necla Özer
Soru: Uz. Dr. Mengühan Araz Altay
Cevap: Dr. Özge Çetinarslan
Yardımcı Editör: Uz.Dr. Ümit Yaşar Sinan

A) Hastaya özgü öneriler;

Öncelikle hastanın QTc intervalini uzatabilecek hipokalemi, hipomagnezemi gibi elektrolit bozuklukları kontrol edilip varsa düzeltilmelidir. Eşlik eden ilaç kullanımı sorgulanıp, varsa QTc intervalini uzatacak diğer ilaçlar ya da Risperidon metabolizmasını yavaşlatıp serum konsantrasyonunu artıracak CYP2D6 enzim inhibisyonu yapan ilaçlar kesilmelidir. Hastanın psikiyatristi ile karar verilerek daha az QTc süresi uzaması gözlenen Klozapin ya da Ketiapin gibi ilaçlara geçilmesi düşünülmelidir. Hastanın ailesinde AKÖ ve ritim bozukluğu öyküsü sorgulanmalı, klinik şüphe varlığında ve diğer önlemlere cevap alınamadığında genetik araştırma yapılmalıdır.

B) Genel öneriler;

Pek çok psikotrop ilaç repolarizasyon süresini uzatarak QT süresini uzatıp hayatı tehdit edici ventriküler aritmilere ve “Torsades de pointes” (TdP) sendromuna neden olabilir. QT süresi 12 derivasyonlu EKG’de özellikle DII derivasyonunda ölçülmeli ve 3-5 atımın ortalaması alınmalıdır. Kalp hızı arttıkça repolarizasyon da hızlanacağı için kalp hızına göre düzeltilmiş QT süresi olan QTc ile değerlendirme yapmak gerekir. Bazett formülü, 60 /dk ile 80/dk arası hızlarda QTc ölçümü için yeterli olurken; daha yüksek kalp hızlarında Fredericia formülü kullanılmalıdır. QTc süresinin üst limiti kadınlarda 460 ms, erkeklerde 450 ms’dir. 500 ms ve üzerindeki değerlerde hasta asemptomatik bile olsa TdP riski artmıştır. QTc süresini uzatabilecek ilaçlar kullanıldığında, bu yan etkiyi artırabilecek aşağıdaki durumlar mutlaka gözden geçirilmelidir.

  • ≥ 65 yaş
  • Kadın cinsiyet (erkeklerden daha uzun QTc süresine sahiptirler ve 2 kat artmıs TdP tetikleme olasılığı taşırlar)
  • Miyokard hipertrofisi (örn: HT’a bağlı)
  • Konjenital uzun QT sendromu
  • Bradikardi (sinus bradikardisi; 2.ve 3.derece AV blok)
  • Hipokalemi, hipomagnezemi
  • Yüksek doz kullanım ya da ilaç etkileşimleri ile ilacın plazma konsantrasyonlarının artması

Klasik antipsikotik ilaçlar olan Tioridazin, Haloperidol ve Pimozid QTc süresini en fazla uzatan ilaçlardır. Yeni antipsikotik ilaçlardan ise Ziprosidon ve Sertindol en fazla QT uzatan ilaçlardır. Risperidon ile orta düzeyde QTc süresi uzaması görülmesine karşın yavaş CYP2D6 metabolizmasına sahip kişilerde ya da CYP2D6 inhibisyonu yapabilecek Fluoxetine, Paroxetine, Bupropion ve Duloxetine gibi antidepresan ilaç kullananlarda daha fazla QTc uzaması görülebilir. Ketiapin ile hafif düzeyde QTc intervali uzaması gösterilmiştir ve Klozapin ile QTc intervalinin uzadığını gösteren bir çalışma ise bulunmamaktadır. Uzun QTc intervali görülen hastalarda öncelikle elektrolit bozuklukları gibi düzeltilebilir nedenler düzeltilmeli; varsa ilaç metabolizmasını etkileyecek ya da daha fazla QTc uzamasına neden olabilecek ilaçlar kesilmelidir. Ayrıca ilacın kullanım endikasyonu tekrar gözden geçirilmeli ve mümkünse daha az QT süresi uzaması yapan ilaçlar tercih edilmelidir. Bunun yanı sıra ailede AKÖ ve ritim bozukluğu öyküsü sorgulanmalı uzun QT sendromu olan hastalarda klavuzların önerdiği şekilde takip ve tedavi yapılmalıdır.

Yardımcı Editör Notu:

Risperidon kullanan uzun QT’li hastaları retrospektif olarak inceleyen çalışmalarda uzun QT için artmış risk faktörü olarak ileri yaş, kadın cinsiyet, kardiyak hastalık öyküsü, hipokalemi, bradikardi, eşlik eden karaciğer hastalığı, QT süresini uzatan diğer ilaçlarla birlikte kullanım ve CYP2D6 inhibitör kullanımı tespit edilmiştir. Bu nedenle özellikle altta yatan kalp hastalığı veya karaciğer hastalığı olan ileri yaş kadınlarda risperidon dikkatli şekilde kullanılmalı, QT uzamasını proveke edecek hipokalemi gibi diğer nedenler düzeltilmeli ve hastanın kullandığı diğer ilaçlar sorgulanmalıdır.

Bölüm Editörü Notu:

Ek öneri yoktur