Editör: Prof. Dr. Necla Özer
Soru: Uz. Dr. Mengühan Araz Altay
Cevap: Dr. Özge Çetinarslan
Yardımcı Editör: Uz.Dr. Ümit Yaşar Sinan

A) Hastaya özgü öneriler;

Metilfenidat 15-20 mg’lık dozlarından 120-180 dk sonra başlayan kan basıncı yüksekliği ve çarpıntı atakları nadir de olsa görülebilen bir yan etkidir. Hastamızın bilinen kardiyak hastalığı olup olmadığı, ailede AKÖ varlığı ya da kardiyak hastalık öyküsü (uzun QT, WPW vb) sorgulanmalıdır. Aynı zamanda sınav stresi, yoğun kahve-tütün ürünleri tüketimi ve başka ilaç kullanıp kullanmadığı öğrenilmelidir. 12 derivasyonlu EKG ve kan basıcı ölçümü yapılmalı; herhangi bir patolojiye rastlandığında ilaç kullanmayanlar gibi takip ve tedavisi yapılmalıdır. İlaç kullanımı için gerçek bir endikasyon olmadığı için semptom ve bulgular dahilinde metilfenidatın kesilmesi önerilmelidir.

B) Genel öneriler;

Metilfenidat dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu (DEHB) için kullanılan psikostimulan bir ilaç olmasına karşın, tüm dünyada konsantrasyon artırmak amacıyla reçetesiz kullanımı yaygındır. Bu ilacı kulllananlarda kalp hızında ve sistolik kan basıncında yükselme görülebilir. Ventriküler aritmiler ve kardiyak fonksiyonların baskılanması ise sıklıkla intihar ve ilaç kötüye kullanımı ile görülmüştür. Tedavi dozlarında kullanıldığında nadiren EKG değişikliği yapabilmesine karşın bazaldekardiyovasküler hastalığı olmayanlarda tedavi başlangıcında ve rutin takiplerde EKG kontrolü önerilmemektedir. İlacın piyasada orta ve uzun süreli salınımlı formları mevcuttur ve bu formlarla ventriküler aritmi, AKÖ, inme ve ME oranlarında artış görülmemiştir. Tedavi öncesi kalp hızı >120/dk olan, ailede aritmi ve genç yaşta AKÖ olan ve kendisinde yapısal kalp hastalığı olanlarda başlangıç EKG, TTE ve gereğinde ilaç kullanmayanlardaki gibi uzun süreli EKG monitörizasyonu yapılmalıdır. EKG’de ventriküler erken atımların varlığı kadar QT süresi de takip edilmelidir. Bu hastalara tedavi başlandığında rutin takiplerinde kardiyak kontrollerinin de yapılması önerilir. Tedavi sırasında yeni gelişen çarpıntı, nefes darlığı gibi semptomlar varlığında EKG ve TA kontrolleri yapılmalı, hayatı tehdit edici aritmiler olduğunda, ilaç endikasyonunu belirleyen hekimle işbirliği içerisinde gereğinde ilaç kesilip, tıpkı ilaç kullanmayanlar gibi takip ve tedavisi yapılmalıdır. Metilfenidat kullanımı sonrası ortaya çıkan aritmilerde, bu aritmilere neden olacak stres, anksiyete, başka ilaç kullanımı, yorgunluk ve yoğun çay kahve tüketimi gibi etkenler de muhakkak sorgulanmalıdır.

Yardımcı Editör Notu:

Çarpıntının ilaç başlanmasından 24 saat sonra meydana gelmesi ve yapılan çalışmalarda ilaç alındıktan 120-180 dakika sonra çarpıntı ve kan basıncı yüksekliğinin oluşabileceğinin bildirilmesi nedeniyle yan etki nedeni olarak metilfenidat düşünülebilir. Günümüzde endikasyon dışı ilaç kullanımı ve ilaç kötüye kullanımı önemli sağlık problemlerine neden olabilmektedir. Bu nedenle gerekli endikasyonlar dışında psikostimülan ilaç kullanımı önerilmemelidir.

Bölüm Editörü Notu:

Ek öneri yoktur